Makina Mühendisi

ISO Komitelerinde Yapay Zeka Kullanımı: Sorumluluk, Etik ve Verimlilik

Yapay zeka (YZ), günümüzde hayatın her alanında olduğu gibi uluslararası standartların hazırlanmasında da önemli bir araç haline geliyor.

ISO (International Organization for Standards) kendi komite çalışmalarında Yapay Zekanın kullanımı ile ilgili bir kılavuz doküman yayınladı. ISO/TC 176/SC 2 komitesinin yayınladığı N 1860 nolu ve “Guidance on the use of AI for ISO Committees March 2025” başlıklı yazıya istinaden yapay zeka araçlarının komite çalışmalarında hangi şartlarda kullanılabileceği, nelere dikkat edilmedi gerektiği, hangi durumlarda kullanılmaması gerektiği açıklanmıştır. İlgili dokümanda da belirtildiği üzere bu doküman ve ekleri güncellenmeye devam edecektir. Bu makale de kılavuzun Mart 2025 tarihli 1.1 versiyonu esas alınarak hazırlanmıştır.

Yapay Zeka: Güçlü Bir Araç, Dikkatli Kullanılması Gereken Bir Teknoloji

ISO, yapay zekayı; insan zekâsına özgü öğrenme ve akıl yürütme gibi görevleri yerine getirebilen sistemler olarak tanımlıyor. Özellikle üretken yapay zeka (generative AI), standart geliştirme çalışmalarında yaratıcılığı destekleyebilir, araştırma sürecini hızlandırabilir ve farklı dillerde içerik üreterek iletişimi kolaylaştırabilir. Ancak, yanlış veya dikkatsiz kullanım; hatalı bilgi, önyargı, gizlilik ihlali veya marka değerine zarar verme gibi riskler doğurabilir.

ISO’nun Temel İlkeleri

Kılavuz, YZ kullanımında şu beş ilkeye vurgu yapıyor:

1. Hesap Verebilirlik (Accountability) – Kararların uygun yönetişim ve kontrol mekanizmalarına dayanması.
2. Gizliliğe Saygı (Privacy) – Kişisel verilerin korunması.
3. Önyargıdan Kaçınma (Bias Avoidance) – Sistematik ayrımcılığın önlenmesi.
4. Tasarımda Güvenlik (Safety by Design) – İnsanları tehlikeli işlere maruz bırakmayan çözümler.
5. Şeffaflık (Transparency) – Kullanılan sistemin amacı, verisi ve işleyişi konusunda açık bilgi sağlanması.

Yapay Zeka Kullanımında “Yap” ve “Yapma” Listesi

Yapılabilecekler:

• Yaratıcı fikir geliştirme ve ön araştırma aşamasında YZ’den yararlanmak.
• Toplantı kayıtları alarak tutanak hazırlamayı kolaylaştırmak (katılımcıların bilgisi ve onayı ile).
• ISO dışı içeriklerin çevirisini yapmak.
• Araçların kullanım koşullarını okuyarak lisanslı versiyonları tercih etmek.
• Deneyimleri komite yöneticileriyle paylaşmak.
• Veri saklama ve imha süreçlerini, ISO/IEC 42001 gibi standartlara uygun yürütmek.

Kaçınılması Gerekenler:

• YZ’yi toplantıya katılımın veya karar alma sürecinin yerine kullanmak.
• ISO telifli içerikleri, gizli bilgileri veya kişisel verileri lisanssız YZ araçlarına yüklemek.
• YZ tarafından üretilmiş metin veya görselleri ISO resmi içeriğinde kullanmak.
• ISO telif politikaları ve gizlilik kurallarını ihlal etmek.

Komitelerde Uygulama ve İzleme

Kılavuz, komitelerin YZ araçlarının yeteneklerini ve sınırlarını anlaması için eğitim ve farkındalık çalışmalarını öneriyor. Ayrıca YZ çıktılarının doğrulanması, önyargıların giderilmesi ve sürekli iyileştirme için geri bildirim mekanizmalarının kurulması gerektiğini vurguluyor.

Eğitim, Destek ve Uyum

ISO, tüm katılımcıların YZ teknolojilerindeki gelişmeleri, etik tartışmaları ve en iyi uygulamaları takip etmesini teşvik ediyor. Yanlış kullanım veya olası riskler, komite yöneticilerine iletilmeli. Gerektiğinde ISO hukuk ekibi ve veri koruma sorumluları destek sağlayabiliyor.

Sonuç: Dengeli ve Bilinçli Kullanım

Yapay zeka, uluslararası standartların geliştirilmesinde hız ve verimlilik sağlayabilecek güçlü bir araç. Ancak, etik ilkelere bağlı kalarak, telif haklarını ve gizliliği koruyarak, doğru ve güvenilir bilgi üretecek şekilde kullanılması şart. ISO’nun yayımladığı bu kılavuz, komiteler için güvenli bir yol haritası sunuyor ve standart hazırlama sürecinde insan katkısının yerini değil, değerini artırmayı hedefliyor.

Ek A – ISO Komitelerinde Yapay Zeka Araç Kategorileri ve Kullanım Örnekleri

1. Metin İşleme ve Üretim Araçları
   
   • İlk taslak metin hazırlama
   • Teknik belgeler için özet çıkarma
   • Fikir geliştirme ve beyin fırtınası desteği
2. Çeviri ve Dil Hizmetleri
   
   • ISO dışı dokümanların çok dilli çevirisi
   • Teknik terimlerin doğru şekilde aktarılması
3. Toplantı ve Tutanak Araçları
   
   • Toplantı ses kaydı alma ve metne dönüştürme
   • Tutanak hazırlama sürecini kolaylaştırma
4. Veri Analizi ve Görselleştirme
   
   • Büyük veri setlerinden bilgi çıkarımı
   • İstatistiksel analiz ve grafik oluşturma
5. Arama ve Bilgi Erişim Araçları
   
   • Mevcut standartlar içinde hızlı arama
   • Teknik referans ve kaynak taraması
6. Proje ve Süreç Yönetimi Araçları
   
   • Görev atama ve ilerleme takibi
   • Zaman çizelgesi ve iş planı oluşturma
7. İçerik Doğrulama ve İnceleme Araçları
   
   • Metinlerdeki teknik hataları tespit etme
   • Kaynak doğruluğunu ve tutarlılığı kontrol etme
8. Eğitim ve Farkındalık Araçları
   
   • YZ kullanımına yönelik eğitim modülleri
   • Etik ve güvenlik farkındalığı artırıcı içerikler

• Önceki
• Sonraki