EN 1090-2 Standardı
Hafif Çelik Yapı Sektöründe Yeni Dönem: Üreticiler İçin Tasarım ve Yapım Rehberi
Hafif Çelik Yapı Sektöründe Yeni Dönem: Üreticiler İçin Tasarım ve Yapım Rehberi
17 Mayıs 2026 tarihinde yayımlanan "Hafif Çelik Binaların Tasarım, Hesap ve Yapım Esasları Hakkında Yönetmelik", Türkiye’deki hafif çelik yapı sektörü için dönüm noktası niteliğindedir. 1 Ocak 2027 itibarıyla yürürlüğe girecek olan bu düzenleme, üreticiler için hem bir standartlaşma fırsatı sunmakta hem de önemli sorumluluklar getirmektedir.
Üreticiler İçin Yönetmeliğin Önemi
Bu yönetmelik, soğuk şekillendirilmiş çelik yapı elemanlarının kullanım amaçlarına uygun, yeterli güvenlikle tasarlanması ve yapılması için gerekli usul ve esasları belirlemektedir. Üreticiler için bu doküman, üretim süreçlerini ulusal ve uluslararası standartlarla uyumlu hale getiren resmi bir teknik kılavuzdur. Yönetmelik; ön üretimli, karma, modüler ve yerinde yapım gibi farklı hafif çelik sistemlerini kapsayarak geniş bir uygulama alanı tanımlar.
Getirilen Yeni Yükümlülükler ve Teknik Şartlar
Üreticilerin ve tasarımcıların artık belirli teknik analiz ve uygulama yöntemlerini takip etmesi zorunludur:
• Malzeme Uygunluğu: Tasarımı yapılan binalarda, Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (305/2011/AB) ve “Yapı Malzemelerinin Tabi Olacağı Kriterler Hakkında Yönetmelik” kriterlere uygun malzeme kullanılması bir zorunluluk haline getirilmiştir. Bu durum, üreticilerin kullandıkları çelik profil ve bileşenlerin CE veya G işareti gibi ulusal/uluslararası sertifikasyon süreçlerine tam uyumlu olmasını gerektirir.
• Tasarım Kontrolleri: Tasarım sürecinde; çekme, basınç, eğilme ve kesme gibi etkiler altında karakteristik dayanımların hesaplanması, yerel ve distorsiyonel burkulma kontrollerinin yapılması gerekmektedir.
• Sistem Seçimi: Üreticiler, Platform İskelet veya Balon İskelet gibi spesifik sistem detaylarına ve bağlantı mekanizmalarına (ankraj göçme analizleri vb.) uygun üretim yapmak durumundadır.
• Yalıtım Esasları: Dış duvar sistemlerinde mineral yün yalıtımı, buhar geçirgenliği kontrolü ve TS 825 standartlarına uygun ısı geçiş direnci sağlanması gibi detaylı uygulama şartları getirilmiştir.
Denetim ve Belgelendirme Şartları
Yönetmelik, denetim süreçlerini sıkı kurallara bağlamaktadır:
1. Yetkili Denetim: Yapım işlerinin denetimi; 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun veya 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca yetkili kişilerce gerçekleştirilmelidir.
2. Standart Hiyerarşisi: Yönetmelikte açık hüküm bulunmayan durumlarda öncelikle Türk Standartları (TS), ardından Avrupa Standartları (EN) ve uluslararası standartlar esas alınacaktır.
3. Hesap Yöntemleri: Tasarımda kullanılan akış diyagramları ve etkileşim denklemleri, belgelendirme ve onay süreçlerinde temel dayanak noktası olacaktır.
Zorunlu Sertifikasyon Süreçleri
Yönetmelik metninde "EN 1090" ibaresi doğrudan telaffuz edilmese de, dokümanın temel aldığı yasal çerçeve bu sertifikasyonun bir zorunluluk olduğunu teyit etmektedir. Yönetmeliğin 4. maddesi, tüm hafif çelik yapı elemanlarının 305/2011/AB sayılı Yapı Malzemeleri Yönetmeliği’ne tam uyumlu olmasını şart koşmaktadır. Yapısal çelik bileşenlerin CE belgelendirmesi için kullanılan temel harmonize standart EN 1090 olduğu için, üreticilerin piyasaya arz ettikleri ürünlerin yasal geçerliliği ancak bu sertifika ile mümkün olabilecektir.
Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde Avrupa Standartlarının (EN) esas alınacağı yönündeki atıf, imalat ve uygulama aşamalarında EN 1090-2 (çelik yapılar) ve EN 1090-4 (soğuk şekillendirilmiş çelik elemanlar) standartlarını teknik bir mecburiyet haline getirmektedir. Bu bağlamda, hafif çelik üreticilerinin Fabrika Üretim Kontrolü (FPC) sistemlerini kurarak EN 1090 belgesine sahip olmaları, yönetmeliğin şart koştuğu "yeterli güvenlik" kriterini teknik olarak ispatlamaları açısından kaçınılmazdır.
Tasarım Yazılımları ve Teknik Akış Diyagramları
- Yönetmelik, mühendislik hesaplarının nasıl yapılması gerektiğini görselleştiren ve standartlaştıran detaylı akış diyagramları sunmaktadır.
Yazılım Mantığı: Tasarımda kullanılan yazılımların; çekme, basınç, eğilme ve kesme gibi etkiler altında karakteristik dayanımları hesaplayabilmesi, yerel ve distorsiyonel burkulma kontrollerini yönetmelikteki denklemlere (Şekil A.2) göre yapabilmesi şarttır. - Sistem Detayları: Yazılımların ayrıca Platform İskelet veya Balon İskelet gibi sistem farklılıklarını ve ankraj göçme mekanizmalarını (beton konisi göçmesi, ankraj sıyrılması vb.) analiz edebilecek teknik kapasitede olması beklenmektedir.
- Kısıt: Kaynaklarda, piyasada bulunan ticari yazılımların hangilerinin bu yönetmeliğe göre "onaylı" veya "akredite" olduğuna dair spesifik bir liste veya yazılım belgelendirme süreci bilgisi yer almamaktadır. Ancak üreticilerin, yazılımlarının çıktılarını Şekil A.2'deki hesap akışıyla doğrulamaları gerekecektir.
Geçiş Süreci ve Mevcut Projelerin Durumu
Yönetmeliğin 5. Maddesi uyarınca, tüm hükümler 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girecektir. Mevcut kaynaklarda, bu tarihten önce ruhsatı alınmış veya yapımına başlanmış projelerin bu yeni kurallardan muaf tutulup tutulmayacağına dair spesifik bir "Geçici Madde" bilgisi bulunmamaktadır. Genellikle bu tür yönetmeliklerde geçiş hükümleri yer alsa da, incelediğimiz doküman metninde mevcut projelerin hukuki statüsüne dair yeterli bilgi henüz mevcut değildir. Üreticilerin, 2027 yılına kadar olan süreci bir hazırlık evresi olarak değerlendirmesi ve tüm yeni projelerini bu tarihe kadar yönetmelik uyumlu hale getirmesi kritik görünmektedir.
